PDA

Bekijk Volledige Versie : Restauratie Hollandse boot.



tuoh
11-06-13, 20:10
Verleden week begonnen aan de hoogst noodzakelijke restauratie van een Hollandse boot, het is een oldtimer, minimum 90 jaar op de teller, 20 jaar ervan ligt het nu al op droge in ons museum.

De Hollandse boot is een open houten roeiboot met opgebrand vlak (een heve) Voor en achter eindigt het op een klos waar deels ook de gangen op landen. Gebruikt als bijboot, visboot, werkboot, etc. Een echt manusje van alles dus.

De meeste vaartuigen die aan een museum geschonken worden hebben hun werkzaam leven al een tijdje achter de rug, wat wil zeggen dat ze meestal in een deplorabele staat aangeboden of verworven worden. Een boot(je) op het droge stopt niet met aftakelen, dat proces gaat onverbiddelijk (traag) verder. Tijd dus om dit een halt toe te roepen, na een grondige schouwing is het lijstje met uit te voeren werken indrukwekkend lang geworden. Een greep uit de verschillende klussen die me te wachten staan:

- 16 zitters vernieuwen
- de twee buitenste vlakdelen vernieuwen
- onderste gang deels vernieuwen, zowel aan stuur- en bakboord
- aan stuurboord de volledige bovenste gang vernieuwen + een nieuw bovenboord
- nieuwe binnensteven
- zowel aan stuur- en bakboord een nieuw berghout aanbrengen
- vernieuwen (stalen) bevestiging van de doften
- als sluitstuk opnieuw een geschikte afwerking aanbrengen, de romp in houtteer, voor- en achterplecht plus doften opnieuw strak in de verf

Een hele boterham dus, maar de zitters vragen het meeste werk, eens die geplaatst zijn gaat de rest een heel stuk sneller. Alle onderdelen worden terug op de aloude manier bevestigd met houten (grenen) toogpennen inclusief eiken deutels.
Nu, de eerste zeven zitters zijn geplaatst, op het vlak voorlopig vastgezet met draadstangen, eens de nieuwe vlakdelen erin zitten volgt de definitieve bevestiging.
Origineel waren bijna alle inhouten vervaardigd uit Iep, maar nu worden alle nieuwe onderdelen uit eik vervaardigd. De liggers op het vlak zijn uit Grenen vervaardigd en vertonen geen schade, dat kan van de Iepen onderdelen niet gezegd worden. Bijna alle Grenen toogpennen zijn eveneens nog in goede staat, geen inwatering of houtrot vastgesteld:D Ze zijn wel gekrompen, vervanging is dus nodig om terug een stijf geheel te krijgen.

Bijgaand wat plaatjes van de klus.

Mvg,

André

Een Hollandse boot met werk aan.
6818

De tand des tijds heeft er flink aan geknaagd.
6819

We kijken niet op een gaatje meer of minder.
6820

De eerste nieuwe onderdelen op hun plaats.
6821

En al wat verder gevorderd, met de strooklat aan stuurboord.
6822

Spaander
11-06-13, 21:19
tuoh, doe je deze klus alleen of met meerdere mensen?
Het is weer een heerlijk topic om te lezen,:) (en te kijken)
Mvg.

Athanor
11-06-13, 21:22
Dit vind ik weer een heel leuk topic André! Ik ga het met bijzondere belangstelling volgen. Als tienerjongen bouwde ik met m'n vader en broers verschillende roei- en zeilschouwen, waarbij we met vallen en opstaan bij elke volgende boot de fouten van de vorige verbeterden. Ik weet nog dat spanten maken toch wel een van de lastigste klussen was. Kun je nog wat meer in detail uitleggen hoe je die inhouten pas maakt? Werk je met mallen? Hoe maak je die dan? En de afschuiningen hoe bepaal je die en hoe hou je ze dan op de goede lengte? Daar had ik vroeger nogal wat problemen mee, vandaar mijn vragen.....

Veel plezier met de restauratie!

Fons

tuoh
11-06-13, 21:51
De klus voer ik alleen uit, enkel als het alleen niet kan zoek ik een helpend handje. Manipuleren van dosse schaaldelen, hulp bij het aandraaien van de moeren op de draadstangen etc.

ik zal de komende weken en maanden wat meer in detail gaan over hoe vormen kunnen, of worden overgenomen op een mal. Ook het zagen van de "spanten" onder zwei komt nog aan bod. Nog wat later komen dan het mallen maken voor de gangen, en het branden van de krommingen aan bod. Om te eindigen met de "gedeutelde" toogpennen.


Mvg,

André

Jurriaan
12-06-13, 05:47
Ik zou bij een restauratie in een museum niet verwachten dat er een andere houtsoort gebruikt zou worden dan in het origineel. Kun je dat nog eens toelichten? Iepen is toch ook nog wel te koop, lijkt me?

Wim Kluck
12-06-13, 11:57
Leg een leek eens uit wat gedeuteld is. Voor mij is een deutel e en pen wig of spie toogpen.

roald
12-06-13, 12:05
Leg een leek eens uit wat gedeuteld is. Voor mij is een deutel e en pen wig of spie toogpen.
Zie hier (http://www.woodworking.nl/showthread.php?7751-Ra-ra-wat-is-dit) voor het ra-ra-wat-is-dit topic van André hierover.

mans
12-06-13, 12:36
Leg een leek eens uit wat gedeuteld is. Voor mij is een deutel e en pen wig of spie toogpen.
. Bij de bouw van een overnaads houten schip werden de huidgangen onderling met elkaar vernageld. De bevestiging aan de spanten gebeurde echter met lange houten pennen, de spantnagels, of trunnels. Om de pennen muurvast te krijgen werden aan de binnenzijde kegjes, deutels of arken geslagen, zodat de pen spleet en nooit meer terug kon. De op deze manier "gedeutelde" nagels werden strak langs de spanten afgezaagd, ze waren dan "afgeteuteld".

schrijnwerker
12-06-13, 14:34
Dit is weer een zeer interssant verhaal.
Ik haast niet wachten op het vervolg.

tuoh
12-06-13, 19:27
Ik zou bij een restauratie in een museum niet verwachten dat er een andere houtsoort gebruikt zou worden dan in het origineel. Kun je dat nog eens toelichten? Iepen is toch ook nog wel te koop, lijkt me?

Om dit te verklaren is er een woordje uitleg nodig. Werfjes waar bijboten gebouwd werden hadden meestal een welgevuld orderboekje, zo een Hollandse boot bouwen duurde met twee man een kleine 14 dagen, op jaarbasis zijn dat heel wat bootjes. Andere werven namen deze klussen aan als tussendoortje, het vulde de gaatjes. Maar welke werf ook, alle hadden hetzelfde probleem, HOUT.
Geschikt bouwmateriaal lag niet voor het oprapen, er was veel vraag en het aanbod eerder wisselvallig. Dit had tot gevolg dat men niet alleen opteerde voor Eik, maar ook andere (geschikte) houtsoorten verwerkte, zoals Iepen dus, toentertijd vlot verkrijgbaar in grote (= brede) afmetingen.

Er was bij de bouw van bijboten, Hollandse boten en andere, dus geen standaard, sommige werden volledig in Eik gebouwd, andere met Iepen gangen en Eiken inhouten, of Iepen inhouten en Eiken gangen. Alle mogelijke combinaties zijn terug te vinden. Bij de boot waar ik aan bezig ben zijn de meeste inhouten in Iepen, maar er zitten ook enkele Eiken exemplaren tussen, weer een andere mix dus. Gewoon omdat op het moment van de bouw enkel dit hout op de werf beschikbaar was.

Er zijn schepen gevonden met een vlak uit Populier! dat was niet voor de kwaliteit, maar omdat er niks anders voorhanden was. In dit geval zouden we bij een restauratie wel opteren voor dezelfde houtsoort trouwens, omdat dit een quasi unicum is.

Het verhaal zou volledig anders luiden wanneer een bepaalde houtsoort voor één bepaald doel werd gebruikt om zijn (unieke) eigenschappen. Dan word er bij een restauratie wel terdege rekening mee gehouden. Maar voor alle duidelijkheid, dat is hier dus niet het geval. Hier doen we dus geen afbreuk aan het authentieke, of het originele. Beide houtsoorten zijn authentiek voor dit type boot in welke verhouding dan ook.
Wel heel belangrijk hier is dat de vorm behouden blijft en alle constructiedetails gerespecteerd worden.

Van elke restauratie die we uitvoeren word een lijvig dossier opgemaakt, bijvoorbeeld alle verwijderde onderdelen worden gefotografeerd en beschreven, sommige interessante stukken worden ook bewaard. Het is niet zo dat we maar wat aanklooien, er word terdege afgewogen hoe, wat en waar.


Mvg,

André

tuoh
12-06-13, 19:42
. Bij de bouw van een overnaads houten schip werden de huidgangen onderling met elkaar vernageld. De bevestiging aan de spanten gebeurde echter met lange houten pennen, de spantnagels, of trunnels. Om de pennen muurvast te krijgen werden aan de binnenzijde kegjes, deutels of arken geslagen, zodat de pen spleet en nooit meer terug kon. De op deze manier "gedeutelde" nagels werden strak langs de spanten afgezaagd, ze waren dan "afgeteuteld".

Het toepassen van deutels en, of, arken verschilt per type schip, maar altijd zit de deutel aan de buitenzijde van romp of vlak. Verwachte men grote krachten op de verbinding dan werd er aan de binnenzijde als bijkomende versteviging een ark in de toogpen geslagen. Een ark is een kleine keg of wig, die idem als een deutel de kop van de toogpen openperst. Je krijgt dan als het ware een klinkverbinding.

Bij kleinere boten werd de toogpen enkel langs buiten gedeuteld, aan de binnenzijde werd de toogpen gewoon vlak gezaagd met de inhouten. De klempassing is dermate hoog dat er een uiterst stijve verbinding ontstaat die met het verstrijken van de jaren ook zo blijft. Het is pas wanneer de boot een paar jaren op het droge staat dat er speling in de verbinding komt, maar eens terug in het water zwelt de toogpen en de ontstaat er terug een stijve verbinding.

Mvg,

André

tuoh
19-06-13, 20:09
We laten ons niet afremmen door het warme weer, vandaag weer een paar nieuwe knieën pas gemaakt. Omdat deze als laatste in de rij zitten, richting achtersteven, en dus op de heve komen te staan moet er serieus wat zwei gezaagd worden. Bij een vervanging zoals hier is het betrekkelijk makkelijk om de zwei per raakvlak te meten. Een blokje met dezelfde breedte als de inhouten en voorzien van haaks gezaagde koppen dient als meetinstrument. Mooi verticaal op het raakvlak houden en je kan de zwei zo opmeten.

Daarna een passende mal maken waarbij de buitenkant mooi aansluit tegen de romp, de binnenkant van de mal word, met de waarde van de gemeten zwei, verbreed. Doet men dit niet dan eindigt men met een te dun inhout, in dit geval een knie.

Volgende stap is het zoeken naar geschikte stukken hout, liefst (sterk) gekromde delen, maar dat is niet altijd mogelijk. De oorspronkelijke inhouten liepen serieus over de draad, maar ze zitten ondanks dit euvel toch al 80 jaar op hun plaats:D Ik heb twee geschikte stukken kunnen selecteren uit het gat (= stamstuk boven de wortels) van de boom.
De afgeschreven stukken te ruim uitzagen, vlakken en vandikte schaven, en daarna de definitieve vorm afschrijven, inclusief zwei, is de volgende stap.
Dan word het tafelblad van de lintzaag zover gekanteld tot het strookt met de zwei, en de buitenkant kan gezaagd worden, de binnenkant word nog ongemoeid gelaten. Eerst word de buitenkant aangepast tegen de romp, eventuele aanpassingen kunnen dan nog, wanneer de knie al binnen en buiten op maat gezaagd word is aanpassen bijna niet mogelijk, je eindigt dan nog al eens met een te smal stuk.

De verschilende raakvlakken van de knie kunnen soms allemaal een andere zwei laten optekenen, dit hangt af van rompvorm. Per raakvlak moet de machine dan steeds versteld worden, of je zaagt alle vlakken op de kleinste zwei en de rest pas je dan manueel aan (zagen of schaven) Hier moest ik telkens één raakvlak bijwerken met de blokschaaf.
Eens de buitenkant inclusief de zwei aangepast kan de definitieve breedte van het inhout afgeschreven en gezaagd worden. Hier is er maar één zwei nodig voor de hele lengte.
De gezaagde binnenkant word opgezuiverd met de bastreng, oftewel een spookschaaf, er worden twee evenwijdige lijnen ingekrast ter versiering en klaar is kees.

Eens de stukken op hun plaats zaten zijn deze ook weer rijkelijk ingesmeerd met lijnolie, met deze temperaturen zou anders het hout te snel barsten. Wanneer de restauratie klaar is word de lijnolie afgekrabd en komt de hele boot in de Stockholmer teer te staan.

Bijgaand nog wat plaatjes,

André

De benodigde zwei.
7005

Wat resulteert in een overmaatse mal.
7006

Krom hout.
7007

Na het schaven de zwei afschrijven.
7008

Dat staat duidelijk niet horizontaal.
7009

tuoh
19-06-13, 20:19
En hier is het vervolg van het (beeld)verhaal.

Te zien op de foto's, het hout zodanig uitsmetten dat het spint kan wegvallen eens de definitieve vorm gezaagd word.
De knieën worden (bewust) wat gedraaid geplaatst op het vlak, zo vermijd je stilstaand water in de constructie, daarom de milde V-vorm.

Een gezaagde zwei.
7011

Eerste pasbeurt van een overmaatse knie.
7012

Een volledig afgewerkt exemplaar.
7013

Geplaatst en in de (lijn)olie:D
7014

SamPonette
19-06-13, 22:30
Vraagje: waarom zet je ze vast met bouten? Enfin het lijkt alsof de oude met houten pennen/deutels vastzitten.

tuoh
20-06-13, 18:49
@Sam,

de boutverbinding is van tijdelijke aard, de vlakdelen waar de inhouten op staan moeten in een latere fase ook nog vervangen worden (kubisch rot) Bij een restauratie van een boot(je) moet je er ten alle tijde over waken dat de vorm bewaard blijft. Je kan niet straffeloos alle aangetaste delen tezelfdertijd weg slopen, alle vorm en verband is dan zoek.

Daarom de gefaseerde aanpak, eerst de inhouten, daarna de aangetaste gangen, en als laatste de vlakdelen. De inhouten zijn wel al voorzien van gepaste gaten voor de later te plaatsen toogpennen.

Om één en ander tijdelijk te fixeren is een boutverbinding ideaal, zeker in combinatie met houten onderlegplaatjes, er word niks beschadigd en je hebt een zeer stijve (tijdelijke) verbinding.

Mvg,

André

SamPonette
20-06-13, 23:13
dat is idd een zeer logische volgorde :)

tuoh
25-06-13, 20:30
Vandaag eens op beeld vastgelegd hoe je aan een passende mal komt. Niet eenvoudig om vast te leggen als je maar twee handen hebt;) Er moest dus wat geïmproviseerd worden.

Er zijn verschillende mogelijkheden om een passende mal af te schrijven, dit al naar gelang de rompvorm. Hier heb ik gewerkt met twee mallen, eentje om de rompvorm op vast te leggen, de tweede om de volledige vorm van het inhout weer te geven. Deze laatste is nodig om de uiteindelijke knie af te schrijven op een plank.

De eerste mal is bijna altijd een samengestelde, één stuk komt op het vlak te staan, een tweede stuk word daar tegen gezet onder de juiste hoek van de kim, even afschrijven hoe deze twee delen elkaar kruisen, een paar spijkers erdoor en je hebt een eerste aanzet. Daarna een volgend deel afschrijven, uitzagen, aanpassen, en eens het past opnieuw de juiste hoek afschrijven op het onderste deel van de mal een paar spijkers erdoor en je mal is weer wat groter. Zo word er verder gewerkt tot bovenaan. Het eindresultaat is een perfect negatief van de romp.

7079

Hier gebruik ik altijd wat restjes dunne plaat voor, unalit, triplex, mdf, karton, etc. bijna alles is geschikt, als je maar de verschillende delen zonder al te veel problemen kan samenvoegen tot één geheel. Ik zaag een stuk plaat groot genoeg om een deel van de romp op te kunnen afschrijven, daarna het stuk plaat ongeveer evenwijdig houden met het desbetreffende deel van de romp en met een blokje hout ( breder dan de opening tussen romp en mal) de vorm afschrijven op de plaat. Alle snijpunten die we tegenkomen worden met de waterpas overgehaald op de mal en klaar is kees. Uitzagen, aanpassen waar nodig, daarna tegen de rest van de mal houden, de positie afschrijven en tegen elkaar spijkeren. Onderdelen van deze voorlopige mal kunnen meerder malen gebruikt worden, spijkers eruit je kan terug beginnen opbouwen om een volgende vorm vast te leggen. De twee onderste stukken heb ik tot hiertoe al voor alle nieuw geplaatste inhouten gebruikt:D Recyclage weet je wel.

De min of meer horizontaal lopende lijn op de mal hieronder is overgehaald met de waterpas, de andere lijnen zijn met een afschrijfblokje vastgelegd, samen vormen ze een exacte reproductie van de werkelijkheid.

7080

De complete rompvorm overgenomen, duurtijd ongeveer 10min.

7085

Met deze voorlopige mal kan nu de definitieve mal afgeschreven worden, tenminste toch de buitenkant ervan. Voor de binnenzijde van deze mal word met de meetlat om de paar cm een maat uitgezet. Deze maatlijntjes worden dan met een strooklat verbonden tot één vloeiende lijn. Welke maten hier moeten uitgezet worden hangt af van het type boot, bij restauratie zijn deze gewoon te kopiëren van het origineel, bij nieuwbouw vind je de maten terug op de bouwtekening of in de bouwbeschrijving.

Bij het afschrijven van de binnenkant van de mal moet ook rekening gehouden worden met de eventuele zwei. Als je bijvoorbeeld een zwei gemeten hebt van 8mm, dan moet de binnenzijde van de mal minimum 8mm breder worden. Het is belangrijk om de voorlopige mal al af te schrijven langs de langste kant van de zwei, je zaaglijn word dan effectief de buitenkant van het inhout, dit is makkelijker om het inhout uit te smetten, anders moet je aan de buitenkant van de mal ook nog eens minimum 8mm bijtekenen op het hout zelf (kan niet op de mal omdat die al gezaagd en aangepast is)

Hier is het dus om te doen, een passende mal klaar om het hout mee uit te smetten.
7086

Wat later kan je dan het nog overmaatse inhout een eerste maal passen en eventueel nog wat bijwerken indien nodig.
7087

Een nieuwe "ribbenkast" getransplanteerd.
7088

Stilaan zitten de meeste nieuwe inhouten op hun plaats, nog even en we kunnen aan de slag met de gangen, zagen en branden, mijn favoriete klussen.


Mvg,

André

Richie
01-07-13, 21:19
Enig idee hoe oud deze hollandse boot is en heb je ook een foto van voor de restauratie ?

Richie
01-07-13, 21:51
72387239723572367237
Een paar foto's van de restauratie van een hollandse boot gedaan in Zwartsluis door vrijwilligers van de Stichting Botter ZS13 onder begeleiding van Richies Allround.
De boot is begin deze maand in het water gegaan en vaart weer als vanouds.
De restauratie omvatte alle onderdelen op 1 spant na.

tuoh
02-07-13, 06:34
Enig idee hoe oud deze hollandse boot is en heb je ook een foto van voor de restauratie ?

Van deze boot hebben we geen exacte data, we weten ook niks van de bouwer. Deze Hollandse boot is door het museum in 1979 verworven van Rijkswaterstaat (Cats)

Afgaand op de constructie en bouwwijze kunnen we wel zien dat het een oudje is, vermoedelijk bouwjaar ergens tussen 1900 à 1920. Ik heb al talloze Hollandse boten gezien, maar ze verschillen bijna allemaal qua constructie. Elke bouwer had zo zijn eigen visie.

Proficiat met jullie mooie restauratieklus, de boot begint een nieuw leven zo. Het bootje is wel ronder gebouwd dan ons exemplaar heb ik de indruk.
Hebben jullie toogpennen gevonden in de constructie?

Ik heb nog een foto van voor de klus, niet echt een duidelijke, maar het geeft een beeld. De eerste foto in dit topic geeft de buitenzijde beter weer.

7250

Seek
02-07-13, 09:04
De restauratie omvatte alle onderdelen op 1 spant na.

Betekend dat dan dat het een nieuwe boot is op 1 spant na?

Ik vind dit een prachtig onderwerp. maar heb moeite alles te begrijpen. Al die scheepstermen zeggen me niet veel, en het is lastig overzicht te krijgen waar je precies mee bezig bent.

Richie
04-07-13, 12:24
Onze boot is inderdaad ronder en heeft ijzeren roeidollen , alles was gespijkerd, zelf hebben we alle verbindingen geschroefd en afgedopt, achterkant van de spanten in een zwarte lijmkit, voor het inwateren achterlangs, binnenkant eerst in de carboleum daarna in de stockholmer teer, buitenkant 3x gekookte lijnolie met siccatief, daarna 2 x in verwarmde harpuis.
De gangen waren tegen elkaar gewerkt, wij hebben de naden gebreeuwd met breeuwkatoen en afgekit met wet seal and fix.
Natuurlijk van elke spant en gang etc. een mal gemaakt en verder technisch zoals jij dat ook doet met zwei en lintzaag.
De spanten waren heel slecht, dus die hebben we eerst vernieuwd pas daarna het vlak en de gangen etc.
Omgekeerd bouwen zeg maar.
Dit heeft als nadeel dat je na het zetten van de gangen sommige spanten nog wat moet bijwerken omdat de pasvorm van de nieuwe gangen (ronding) nooit excact hetzelfde is als de oude.
In ons geval zitten er tussen de 800 en 900 manuren is, de klus is uitgevoerd door plm. 4 vrijwilligers van de stichting ZS13 begeleid door mij (Richies Allround), deze mensen hebben eind vorig jaar eerst een cursus machine beheersing en veiligheid gevolgd bij mij. Oke succes met je restauratie, groeten Richie
7283

tuoh
08-07-13, 19:52
Jullie Hollandse boot lijkt mij eerder een "Doesburger" te zijn zo te zien, of hij leunt er toch sterk tegenaan. Gladboordig gebouwd, vier gangen per kant, en plaats voor één stel riemen zijn zowat de voornaamste kenmerken van dit type. Een echte "Doesburger" is wel kleiner dan een Hollandse Boot.

Mvg,

André

Richie
09-07-13, 07:01
Een Doesburger zit ik ook aan te denken, maar zoals altijd met historisch materiaal is het leuk om de geschiedenis en herkomst van een schip te weten, enig idee of er ergens een specifieke beschrijving te vinden is ? of een tweede boot die lijkt op deze ?
gr. Richard

tuoh
09-07-13, 19:39
Het visserij museum in Enkhuizen heeft in de collectie een Doesburger dacht ik. In het boek "Verdwenen schepen" van G.J. Schutten staat op pagina 309 een tekening van een Doesburger, en op pagina 310 staan enkele foto's.
Zelf hebben we ook een exemplaar in de collectie, maar dat is in heel slechte staat.


De eerste "Doesburger" zag het levenslicht bij de firma Fa.Ankersmit & zoon, gevestigd in Doesburg.

7426


Mvg,

André

tuoh
09-07-13, 21:03
Nu alle slechte of missende inhouten vervangen zijn is de tijd gekomen om de gangen aan te pakken. Ook hier moeten er diverse vernieuwd worden, om de vorm te behouden begin ik hier bovenaan en eindig onderaan. Waarom makkelijk als het moeilijk ook gaat:D

Schepen bouwen is mallen maken, dat is bij het opmeten van een nieuwe huidgang niet anders, dus daar eerst mee begonnen. Een soepele Grenen lat van voldoende lengte en breedte is de basis, deze word zonder de vorm te forceren tegen de zij gebracht en voorlopig vast gezet. Met op lengte gezaagde stukjes lat word de breedte van de gang overgebracht op de mal, de latjes worden op de Grenen lat vastgeniet. Eens alle punten overgenomen word de mal voorzichtig verwijderd, deze heeft nu het uitzicht gekregen van een "visgraat".

In plaats van dwarse latjes kan er ook een steekpasser gebruikt worden om alle benodigde punten over te nemen, maar dit is bewerkelijker en lastiger om de mal nadien te presenteren op een geschikt schaaldeel.

Met de bekomen mal word dan de vorm afgeschreven op een geschikt schaaldeel, alle punten worden met elkaar verbonden door een strooklat en de vorm is vastgelegd. Deze vorm word uitgezaagd met de afkortzaag, het uitgezaagde schaaldeel word vandikte geschaafd, de randen bijgewerkt waar nodig (op zwei) met de blokschaaf, het haalmes, de bastreng of wat dan ook, tot alles past.
Hierna was het tijd om een vuurtje te stoken, nodig om de nieuwe gang in de juiste vorm te buigen, en deze warm op zijn plaats te klemmen. Hier mag ie nu afkoelen in zijn nieuwe vorm. Volgende week volgt dan de definitieve bevestiging.

Mal voor een nieuwe gang.
7427

Schuiven tot het past.
7428

Alle punten verbinden met elkaar = uitstroken.
7429

Met water en vuur aan de slag.
7430

Dat past.
7431

mathieu
09-07-13, 21:31
Hoe gaat dat branden juist in zijn werk? Ik neem aan dat die 'stoel' gebouwd is voor die bewerking?

tuoh
10-07-13, 19:59
Bij het branden van een plank moet je die op één of andere manier ergens kunnen opleggen, of ergens kunnen vastklemmen langs één kant. Er is geen standaard tool voor deze bewerking, elkeen gebruikt waar ie de hand op kan leggen. Veel hangt ook af van de afmetingen van de te branden onderdelen. Zware onderdelen vragen een zware ondersteuning.
Bovenstaande constructie heb ik vroeger eens samengebouwd uit twee onderstellen van zitbanken. Ik vind het prettig werken, omdat ik de brander niet constant in de hand moet houden:p

Het "branden van een plank" wil in feite zeggen dat we die plank willen buigen. Het vuur verwarmt de plank en het water helpt om de warmte snel IN de plank te brengen.
Die warmte zorgt ervoor dat het bindmiddel (lignine) in het hout soepel word waardoor de houtvezels ten opzichte van elkaar kunnen verschuiven, op dit moment buigt het hout op die warme plaats.

Bij het branden van een plank verwarm je altijd maar een kort stuk plank, eens de plank begint te buigen schuif je de plank wat verder op de stoel en begin je opnieuw op te warmen.
Je plooit dus steeds met stukjes curve, vele stukjes curve maken één mooie kromming.

Branden van gangen is vakwerk, je kan niks meten of afschrijven, alles gebeurt op het oog. Meestal moet je niet alleen een kromming krijgen, er komt meestal ook een torsing in de plank te zitten. Elke plank voelt anders tijdens het branden, soms plooien ze vanzelf, andere exemplaren plooien voor geen meter, daar moet je echt tegen vechten om die in model te krijgen. Dat hout geen homogeen materiaal is word hier wel heel duidelijk.

Mvg,

André

mathieu
10-07-13, 21:03
Boten zijn volkomen onbekend voor mij (en eigenlijk ook behoorlijk zeldzaam in Zuid-Limburg). Maar ik vind dit zeker de moeite om te volgen. Bedankt voor de uitleg.

Zweihaak
13-07-13, 06:00
Leuk schuurtje heb je achter je huis :)

Richie
13-07-13, 18:06
Tuoh,

Wat ik begrepen heb is de boot in het visserij museum opgeruimd en dus niet meer aanwezig, (volgens horen zeggen) dit zou hetzelfde model moeten zijn als die van ons.
Ik ben wel benieuwd hoeveel houten hollandse boten nog in de vaart zijn,dit kunnen er nooit veel wezen.
In Zeeland hebben ze een aantal jaren geleden een nieuwe gebouwd, zeilend.

Zweihaak,mijn schuurtje is 700m2 zoek maar eens op Richies,Zwartsluis.

tuoh
24-07-13, 20:35
@Richie, dat is dan jammer, Doesburgers zijn zeldzamer dan Hollandse boten, waarvan er zeker in Zeeuws Vlaanderen nog verschillende zijn. Bij de SBH in Arnemuiden zijn ze ook bezig met de restauratie van een Hollandse boot, terwijl er buiten nog eentje ligt te wachten. En dan heb je inderdaad die nieuwbouw van enkele jaren geleden. In Vlaanderen zijn we niet chauvinistisch, we hebben hier en daar ook nog wat Hollandse bootjes liggen. In Antwerpen hebben we er twee, de collega's in Baasrode hebben er ook minstens eentje liggen. Gevaar voor uitsterven is er dan ook nog niet:D


Ondanks het warme weer toch nog een paar onderdelen gebrand, je kan het niet warm genoeg hebben:D
Het nieuwe stuurboord boeisel zit erop, geplooid en wel. Tezelfdertijd ook al een nieuw stuk schuurlijst aangepast en al ten dele gebrand. Binnen een paar weken gaan we verder met de klus, eerst vakantie:p

Bijgaand nog wat plaatjes.

Nieuw boeisel geplaatst.
7710

En afgewerkt.
7711

Nieuwe schuurlijst in wording.
7712

Richie
25-07-13, 06:59
Ziet er goed uit Tuoh, mooi is dat als zo'n bootje weer constructief goed wordt.
Goede vakantie

ErnstP
29-07-13, 13:41
Andre

Petje af voor je vakwerk.
Een ontzettend mooie klus. Ik blijf je volgen


Gr ernst

Spaander
29-07-13, 21:26
idem dito:D
Mvg

tuoh
08-10-13, 19:43
Verlof achter de rug, dus terug actie. Langs bovenaf is alles wat moest vervangen worden ook daadwerkelijk vervangen. Volgende week draaien we de boot, dan kan ik daarna de onderkant aanpakken. Sommige vlakdelen en kimgangen moeten (deels) vernieuwd worden, maar deze klus word minder ingrijpend dan wat al gebeurt is. Tijdens de plaatsing van deze nieuwe onderdelen gaat er tezelfdertijd opnieuw meer verband komen in de boot. Oud en nieuw kunnen dan ineens vastgezet worden met nieuwe houten nagels + deutels, het eindresultaat: opnieuw een stijve constructie.

Mvg,

André


9446


9447

Richie
10-10-13, 08:43
Ziet er goed uit, het wordt een plaatje.
Zelf begonnen met de renovatie van een Kuinrese punter, heeft een slechte baas gehad, dus hier en daar uitstukken, nieuwe berghouten, nieuw boeiboord aan stuurboord, zwaarden uitgestukt, voordek bolders.
Maar verrassend genoeg is de rest keihard en gaaf zelfs alle spanten zijn goed, wel wat anders als de Hollandse boot.
Scheepje heeft ook nog 5 dagen onder water gelegen, baas op vakantie en geen pomp erin.
Eeuwig zonde, de diesel ook onder water.

9470947194729473947494759476

jefmen
10-10-13, 12:50
Ik vind het mooi om het project te volgen. Heb een aantal maanden samen gewerkt met een gezin die tjalken en zo restaureert en daarnaast masten maken voor die schepen. Werkplaats bevond zich op een verbouwde klipper naar binnenvaart schip en tjalk.

Richie
10-10-13, 13:10
Heten die mensen toevallig Jan en Boukje ?

jefmen
10-10-13, 14:22
nee, zij zijn het niet. het is Bart en Kee Vermeer van Vermeer scheepswerk en hun zoon Martijn Vermeer.

Richie
11-10-13, 08:38
Klopt, Bart en Kee komen uit de chartervaart, daar heb ik in het verleden ook van uit Zwartsluis in meegedaan als maat op een hagenaar.
Dus namen en gezichten ken ik uit een ver verleden.

jefmen
11-10-13, 08:55
Ze doen al jaren geen chartervaart meer. Ik weet ook momenteel niet hoe het met hun gaat.

serge 72
11-10-13, 09:17
Prachtig om te zien dat dit soort oude boten met liefde en vakmanschap in ere worden gehouden.
Ik dacht dat het buigen en vormen van planken met "open vuur" alleen nog voorkwam in oude boeken. Zo te zien werkt het nog steeds en is het de enige manier om zulke dikke planken in het gareel te krijgen.
Ik volg het met veel plezier.

Groet Serge

Oceans'11
11-10-13, 10:35
Zelf begonnen met de renovatie van een Kuinrese punter, heeft een slechte baas gehad, dus hier en daar uitstukken, nieuwe berghouten, nieuw boeiboord aan stuurboord, zwaarden uitgestukt, voordek bolders.

Da's óók een beste klus ! Mooi hoor !

Maaruh, misschien een idee om hier je eigen topic van te maken ? (anders krijgen we 2 projecten door elkaar in 1 topic...)

houtenklaas
20-10-13, 11:41
André,

Ken jij www.boat-building.org?

Dat is een site waar men probeert (bijna) uitgestorven vaardigheden op het gebied van scheepsbouw (hout en staal) te behouden. Ik denk dat de Hollandse boot daar bij zou kunnen passen.

Ik stuitte op deze site in 'De Bokkepoot', het verenigingsblad van de De Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig (www.lvbhb.nl) (LVBHB). Er staat ook een Belgisch project op de site.

Groet, Karel

tuoh
20-10-13, 18:48
Hallo Karel,

Ja ik ken die site, sterker nog, ik heb er zelf aan meegewerkt;) Er staan een paar instructiefilmpjes op van ondergetekende. Korvijnnagel draaien, stopstuk inhakken, letters snijden en koper klinken van luiken.

@Richie, is het een Kuinder zeepunter? geheel open, ongeveer 7,2m x 1,7m, en uitgerust met een spriettuig? De Gieterse punter kende ik, de Kuinderse nog niet.


Mvg,

André

jefmen
20-10-13, 22:52
Die site kende ik nog niet. Leuk om dingen te zien waar ik over gepraat hebt maar nooit gezien hebt hoe het moet.

Pylk
21-10-13, 17:36
Hallo André,

Gisteren bekeek ik dit forum eens wat beter. Ik ben diep onder de indruk! Mijn grootvader had bij zijn steilsteven een ijzeren Hollandse boot, ik heb hem ooit als model gebouwd via de tekeningen van Henk Bos, dacht ik. Bij beter kijken op oude foto's zag ik dat de boot van mijn grootvader een knik minder in de spanten had:-( Ze noemden de roeiboot vaak de "Bosklopper" ken je die benaming?

tuoh
21-10-13, 20:05
Hallo André,

Gisteren bekeek ik dit forum eens wat beter. Ik ben diep onder de indruk! Mijn grootvader had bij zijn steilsteven een ijzeren Hollandse boot, ik heb hem ooit als model gebouwd via de tekeningen van Henk Bos, dacht ik. Bij beter kijken op oude foto's zag ik dat de boot van mijn grootvader een knik minder in de spanten had:-( Ze noemden de roeiboot vaak de "Bosklopper" ken je die benaming?

Nee en ja, niet als "Bosklopper" maar wel als "Boskoper" De Hollandse boot kende een paar regionale varianten, het zeeuwse type, de Doesburger, de Sliedrechtse boot en de boskoper om er een paar te noemen. De laatste twee types werden gladboordig gebouwd en hadden meestal een spiegel(tje). Een Doesburger daarentegen werd ook gladboordig gebouwd maar had nooit een spiegel.

Het standaardwerk voor deze kleine houten beroepsvaartuigen in de lage landen is het boek "Verdwenen schepen" van G.J.Schutten, daar vind je echt alles in terug. In Nederland kent(de) men een enorme verscheidenheid aan types en afgeleiden ervan, je ziet door de boten het bos niet meer;) Iemand die er zijn levenswerk van gemaakt heeft om heel die bonte bende op papier vast te leggen voor het nageslacht verdient de Nobelprijs.


Mvg,

André

tuoh
21-10-13, 20:18
Trouwens, verleden week bij onze Zeeuwse variant van de Hollandse boot nog wat nieuwe stukken ingepast, langzaam maar zeker komen we waar we wezen willen. Er komt terug verband in de boot en daarmee komt ook de stijfte terug:D

De stuurboordzijde terug in orde.
9837

Vlak en bakboordzijde hebben nog wat aandacht nodig.
9838

Pylk
22-10-13, 22:36
André bedankt voor de correctie: grappig dat zo'n naam verwordt tot Bosklopper, zal wel zijn omdat hij elke brug een "kus" gaf :) Een spiegel had hij niet het vlak liep gewoon door, zoals in de foto die ik net van internet googel. Bij die van mij pake zat geen buis op het boeisel gelast én hij had een wrikgat. Het schijnt dat ze ooit geprobeerd hebben hem als opduwer te gebruiken, maar dat hij daarvoor te licht gebouwd was. http://1.bp.blogspot.com/_-CrVlZvt-WE/TOlRG-7K39I/AAAAAAAALjc/JpT7jM4iuIE/s400/DSC01032.JPG

houtenklaas
22-10-13, 23:06
Die Bosklopper heb je vlak bij de plaats van oorsprong gespot: Museumhaven Gouda!

tuoh
18-11-13, 19:50
Vandaag nog een stuk huidgang gezaagd en gebrand, morgen bevestigen en we zijn weer wat opgeschoven richting finish:D Rest er nog enkel het middendeel van het vlak om te vernieuwen, hier moet ook een deel van vervangen worden omdat het hout aangetast is door kubisch rot.
Daarna kan de boot terug in zijn normale positie gekanteld worden om alle houten pennen op hun plaats te slaan.


De mal gemaakt.
10696

En de gang voorlopig geplaatst om af te koelen.
10697

tuoh
19-11-13, 14:15
Ziezo, huidgang vastgezet en alles gelijk geschaafd. Tijd om het volgende slechte stuk eruit te slopen, kunnen we volgende week weer een stuk mal maken en .......... tot de finish.

Een nieuw stuk geplaatst en een oud stuk gesloopt.
10721

Er komt ook een nieuwe scheg.
10722

de Haan
19-11-13, 15:14
Tuoh, wat betekent,hout aangetast door kubisch rot?

tuoh
19-11-13, 20:33
Tuoh, wat betekent,hout aangetast door kubisch rot?

Het is een aantasting waarbij het hout zowel barsten in de vezelrichting als dwars erop gaat vertonen, het hout word verdeelt in blokjes, vandaar de naamgeving. De aantasting ziet er ook wat uit zoals verkoolt hout. Het aangetaste hout is zeer bros en verpulverd tussen de vingers. De aanleiding is makkelijk te duiden, gedurende lange tijd een te hoog vochtgehalte in het hout is de ideale voedingsbodem voor huiszwammen, kelderzwammen, etc. Het eindresultaat kan dan bruinrot zijn, ook wel kubisch rot genoemd.
Zal volgende week eens wat foto's nemen van de aantasting.

Mvg,

André

ErnstP
19-11-13, 22:35
Tuoh

Je zou bijna een nieuwe kunnen maken. Gaat ook waarschijnlijk sneller :D

Nee hoor mooi project. Goed bezig :cool:

Gr Ernst

tuoh
09-12-13, 21:26
Zo, verleden week de boot terug in zijn beginpositie gedraaid, alle delen die moesten vernieuwd worden zijn vernieuwd. De hele boel kan nu definitief vastgezet worden met houten nagels met deutels.

Er is al een begin gemaakt met het plaatsen van de nagels.

11337

11338

Het wil wel zeggen dat ik een serieus aantal houten nagels moet maken, (ongeveer 150) dat zijn een paar uurtjes aan de draaibank. Het uitgangsmateriaal is een dikke 6/4 Grenen plank met een mooi recht draadverloop, hier heb ik vierkante blokjes van gekliefd die op hun beurt gedraaid worden.

11339

Draaien is een fluitje van een cent, er even over met de platte beitel en klaar, diameter 16mm, lengte 180mm inclusief verjonging voor een vlottere plaatsing. Draaitijd per nagel een kleine minuut, inclusief meting met schuifmaat:p

11341

11342

En het eindresultaat, 150 ronde nagels zonder kop:D

11344

Pylk
25-03-14, 23:11
Wat is de stand van zaken?

tuoh
26-03-14, 20:06
Volgende week post ik wat nieuwe foto's. Ben ondertussen op pensioen, maar blijf aan de diverse projecten werken als vrijwilliger. Opvolging is niet meer aan de orde in deze (financieel) barre tijden voor openbare besturen.
Eén en ander betekend wel dat de voortgang wat trager gaat verlopen. Ondertussen zitten quasi alle nieuwe nagels op hun plaats, zijn er nog een paar nieuwe liggers geplaatst en is er een nieuwe binnenkiel oftewel een "slaper" gebrand en al ingepast.
Door het aanbrengen van de nieuwe houten nagels + deutels (120 tot hier toe) is de hele constructie opnieuw veel stijver geworden:D Als ook nog eens de doften en de nieuwe slaper gaan ingebouwd zijn is de hele constructie terug als nieuw.

Mvg,

André

tuoh
03-04-14, 20:26
De klus vordert langzaam maar zeker, maar stilaan komt het eind toch in zicht:D Vandaag de "slaper" oftewel de binnenkiel op zijn plaats bevestigd. Ben nu bezig om twee nieuwe plechten te vervaardigen, de oude zijn één en al (kubisch) rot. Dat zullen dan zowat de laatste houten onderdelen worden die nog moeten geplaatst worden, de rest is ijzerwerk.

Dus staat er ook nog wat las- en smeedwerk op het programma. De bevestiging van de doften gebeurt met uitgesmeed rondstaal voorzien van een platronde kop en een taps toelopende body. Ook de oogbouten voor de meertouwen voor en achter hebben een upgrade nodig. Het oog is nog in goede staat, de schroefdraad daarentegen is nog minder dan de helft van de oorspronkelijke diameter. Te dun geworden dus, wat betekend dat er een nieuwe schroefdraad (quasi onzichtbaar) moet aangelast worden.


Nieuwe slaper, aangetast voorplechtje.
15336

De steunen voor de buikdenning.
15337

Achteraan moeten er nog wat houten nagels in.
15338

Caspar Labarre
11-04-14, 00:49
Je gaat er toch wel mee uit vissen hé dadelijk!

Pylk
08-02-15, 17:48
Ik ben benieuwd hoe de Hollandse boot er nu uitziet.

tuoh
08-02-15, 19:30
De werken liggen al ettelijke maanden stil, in juni verleden jaar is door een zware hagelstorm het dak van de loods zo ernstig beschadigd dat er niet meer in mag gewerkt worden alvorens er herstellingen gebeurt zijn. Na het nodige studiewerk is er dan besloten om ineens alle daken van het Maritiem Park te vernieuwen, ongeacht de latere bestemmingswijziging. De aanvang van de werken staat gepland voor eind Maart, en de bouwloods komt als eerste aan de beurt;) Dus nog een paar maanden geduld voor het vervolg van dit verhaal.

tuoh
06-06-15, 19:16
Nog geen progressie te melden, de (onder)aannemer is eind April gestart met de dakwerken en dat duurde juist geteld 1/2 dag:mad: Een van de eerste oude dakplaten die ze naar beneden gooiden:confused: werd geschept door de wind en recht op één van de grotere schepen geblazen met de nodige schade tot gevolg.
Er was uitdrukkelijk gevraagd om de oude platen enkel gebundeld en met een kraan naar beneden te halen, maar dat was blijkbaar teveel gevraagd. Er is nu al een paar maal rond de tafel gezeten met de hoofdaannemer om nog eens uitdrukkelijk te verwijzen naar de werkmethode vastgelegd in het lastenboek, maar dit had de brave man zelfs nog niet gelezen:confused: Hoe die zijn offerte samengebreid heeft mag Joost weten. Het word hem wel stilaan duidelijk dat ie aan de klus sowieso zijn broek gaat scheuren, gevolg hiervan, de man is niet geneigd om de werken nog te hervatten lijkt het. De klus was een openbare aanbesteding, als die gast voor de rest forfait geeft zijn we vertrokken voor een administratieve nachtmerrie die makkelijk een paar maanden gaat aanslepen. En even erg, wij zitten ook strop met ons werk wegens geen werkruimte. Er zit dus niks anders op dan wat kleinere klussen aan te pakken tot we terug een dak boven ons hoofd hebben. Word ongetwijfeld vervolgd.

Pylk
15-05-16, 17:40
Bij de stuurhut van de spits zie ik een behoorlijke progressie, maar hoe staat het met de Hollandse boot Touh?

tuoh
15-05-16, 19:13
Er is stilaan licht aan het eind van tunnel te zien, de aannemer is aan de laatste buitenklussen bezig (nieuwe riolering en dakafvoeren) daarna komt de werkruimte, en dus ook de boot, terug beschikbaar:p
Als ik klaar ben met het stuurhuis (binnen ene paar weken) komt er hier terug actie, nog even geduld dus:D

Pylk
13-10-17, 20:17
Wat is die tunnel toch lang:p

tuoh
13-10-17, 21:24
De "tunnel" is nog een stuk langer geworden hoorde ik verleden week toen ik er nog eens op bezoek was. Het was ook al enkele maanden geleden dat ik nog eens op de site was trouwens, aanhoudende oogproblemen steken serieuze stokken in de wielen.

Men is begonnen met de voorbereiding voor de nakende verhuis (begin volgend jaar) naar een nieuwe vestiging. Alle boten die mee verhuizen worden al tijdelijk minstens 2 jaar opgeslagen, er verder aan werken is quasi uitgesloten:mad: Er moet eerst van nul af aan een tijdelijk atelier gebouwd worden, ook de opslagruimte moet in orde gebracht worden en aangepast waar nodig. Pas daarna kunnen de machines terug aangesloten worden. Maar eer die terug draaien zijn we zo een jaar verder, ook al omdat de verhuis zelf de nodige tijd gaat vragen (die is namelijk prioritair)

Maar het bootje is quasi klaar geraakt, enkel nog wat smeedwerk om de doften opnieuw te bevestigen is al wat er structureel nog moet gebeuren. Daarna is het krabben en schuren om nadien opnieuw te teren en te schilderen wat moet geschilderd worden.

Het verhaal stopt hier dus, niet alleen door de verhuis maar voornamelijk door oogproblemen.

Pel
13-10-17, 21:52
Spijtig te lezen dat je nog steeds met je ogen aan het sukkelen bent André, het is te hopen dat het spoedig genezen zal zijn, ik wens je dan ook van harte beterschap.

Groet Pel.

Pylk
15-10-17, 21:08
Hartelijk dank, ik ben onder de indruk van al de klussen die je hier deelt. Bedankt en sterkte.