PDA

Bekijk Volledige Versie : olie afgifte kopse snijplank esdoorn-walnoot



lefte
14-10-16, 18:06
Ik heb eindelijk mijn eerste kopse snijplank van esdoorn en walnoot gemaakt. Op het einde van het proces heb ik de plank 3 maal ingeolied met druivenpitolie (na veel zoeken en lezen hier op het forum), en nog een laatste vierde keer met een 4:1 mix van druivenpitolie en bijenwas. Tijdens elke oliebeurt zat er genoeg tijd tussen zodat de plank alle olie opgenomen had.

Ik heb de snijplank sinds 2-3 dagen hier in de keuken liggen en merk dat het hout wat "zweet". Als ik de plank droog veeg dan is er binnen de kortste keer (enkele minuten) terug wat olie zichtbaar. Het probleem is vooral sterk aanwezig bij het esdoorn, maar ook in kleine mate bij de walnoot gedeeltes.

De snijplank is in mijn werkplaats in de kelder gemaakt. Daar zal de lucht ongetwijfeld anders zijn ivm temperatuur en relatieve luchtvochtigheid. Ik weet niet of dat er iets mee te maken heeft, maar weet iemand hoe dit komt en als dit normaal is.

53735

53736

Pel
14-10-16, 18:44
Ik denk dat je de plank voor het in oliŽn een tijdje in de keuken had moeten laten acclimatiseren. Laat ze maar een tijdje op wat keukenpapier liggen en regelmatig afvegen tot er geen olie meer uit komt, meer kun je nu helaas niet doen.

Groet Pel.

BenchWorks
14-10-16, 20:01
Ja het is aan het krimpen omdat de lucht daar droger is dan in een kelder, dat perst de overtollige olie er uit. Nu is het vooral hopen dat het nergens gaat scheuren.

lefte
17-10-16, 09:53
bedankt voor de reacties. Het hout heeft zo een 4-5 dagen olie afgegeven, maar ondertussen is het gestopt met olie af te geven (zonder scheuren tot nog toe). Stond er niet bij stil dat tijdens het eventueel krimpen zelfs de olie eruit geduwd kon worden. Dat hebben we nu dan ook alweer bijgeleerd :)

henkverhaar
17-10-16, 11:42
Ja. Het hout werkt en gaat dus of extra olie op kunnen nemen, of olie die niet meer 'past' uitdrijven. Dit komt ook omdat je druivenpitolie hebt gebruikt. Dat is weliswaar een half-drogende olie, maar het drogen van druivenpitolie zonder siccatief duurt maanden. Gedurende die tijd zal het werken van het hout dus de olie laten 'ademen'. Als de plank eenmaal geacclimatiseerd is en de temperatuur en luchtvochtigheid in de ruimte waar hij opgeslagen is zijn redelijk constant, dan zul je hier niet zoveel last meer van hebben. Mocht je het helemaal willen voorkomen, moet je een sneller drogende olie gebruiken. Wil je geen siccatief aan je olie toevoegen dan is tungolie ongeveer de enige optie. Met siccatief kun je lijnolie (een paar dagen) of walnoot, of druivenpitolie (een week of twee) gebruiken. Of een reactieve olie met een isocyanaat gebruiken (dan krijg je een soort rubio monocoat)

lefte
17-10-16, 16:22
Henk, ik heb hier op het forum al veel gelezen ivm afwerking (van snijplanken), waaronder vaak heel nuttige uitleg van jouw. Ik was dan tot de conclusie gekomen dat druivenpitolie en walnotenolie het meest natuurlijk en voedsel veilig zijn. Wat ik heb kunnen afleiden is dat zo goed als alle afwerkingen voedsel veilig zijn eens ze uitgehard zijn. Maar omdat mijn vriendin nogal sceptisch hierover is heb ik gekozen voor de druivenpitolie omdat dit echt wel volledig natuurlijk is. Dat dit toch nog enkele maanden nodig heeft om volledig uit te harden had ik niet gedacht (ik ging ervan uit dat het toch sneller ging +- een week).

Van siccatieven had ik nog niet gehoord, dus ben ik eens op zoek gegaan hiernaar en lees ik zo snel dat het metaalion in de siccatief ervoor zorgt dat de olie sneller droogt (bron: http://www.meubelrestauratieshop.nl/contents/nl/d94_siccatieven_drogingsversnellers.html). Ik ben geen chemicus en heb daar zelf ook niet veel verstand maar kunnen we hier nog spreken van "voedsel veilig" na het toevoegen van deze siccatieven? Hetgeen wat me vooral verontrust is dat er op die website staat dat ze vroeger lood toevoegden aan siccatieven. Dit wordt nu wel niet meer gedaan aangezien men ondertussen weet dat lood giftig is, maar wat met de huidig gebruikte elementen in deze producten (wie weet ontdekken ze binnenkort ook dat dit giftig kan zijn)?

Binnenkort misschien toch eens de tung olie proberen dan maar.

ps: wat bedoel je met
reactieve olie met een isocyanaat
Kan ik dat vergelijken met een soort van vernislaag bovenop het hout ipv een impregnerende laag zoals een olie zou doen?

ah en dan misschien ook nog de vraag: wat met de "mineral oil" dat onze amerikaanse vrienden gebruiken. Met wat kunnen we dat hier vergelijken in belgie/nederland (want ik zou niet weten hoe dit heet bij ons), en is dit wel iets wat sneller uithardt?

henkverhaar
17-10-16, 19:09
Olie(verf) siccatieven zijn over het algemeen (kort gezegd) organische zouten van 'zware' metalen - zepen. De metalen zijn tegenwoordig meestal zirkoon, mangaan en nog zo wat. Die zijn op zich niet heel giftig, maar wat belangrijker is is dat de zepen zelf ook meedoen aan de uitharding en dus in hun geheel onderdeel worden van de verharste olie. De metalen zijn dus in principe niet meer mobiel. Ze komen er natuurlijk wel langzaam uit, maar niet omdat ze uitlogen, maar omdat een plank, inclusief de afwerking die in het hout zit, slijt. Dat gaat dus heel langzaam. Daarom kun je van alle uitgeharde afwerkingen zeggen dat ze voedselveilig zijn, omdat het materiaal 1 complexe polymeer vormt. De meeste (voedselveilige) plestiks bevatten ook additieven die op zich vervelende eigenschappen hebben, maar in zijn totaliteit niet gevaarlijk zijn omdat ze opgesloten zitten.

Een reactieve olie met een isocyanaat kan ook in het hout dringen - het is nog steeds geen vernis.

Minerale olie hardt per definitie niet uit. Dat blijft er dus altijd uitlogen. Minerale olie is meestal ook voedselveilig (denk paraffine, of vaseline) maar je krijgt er dus wel meer van binnen dan van de onderdelen van een drogende olie. Ik hou niet zo van minerale olie als afwerking voor hout, niet voor meubelhout, en niet voor keukengerei.

Dat lood in siccatieven is overigens wel een historisch interessant verhaal. Dat vindt zijn oorsprong in de uitvinding van olieverf (door Jan van Eyck...); het lood was een pigment (loodwit), en men observeerde dat witte verf veel sneller droogde dan de meeste andere kleuren.

Gekookte lijnolie vindt ook daar zijn oorsprong. Oorspronkelijk werden de siccatieven aan de olie toegevoegd door er anorganische zouten - meestal dus loodwit - loodoxide - aan toe te voegen. Die lossen niet op in lijnolie, en werken ook niet zelf - ze moeten eerst omgezet worden in loodzepen, zouten van vrije vetzuren uit de lijnolie. Dat gaat alleen met enige snelheid door de olie met het loodwit te koken - de hoge temperatuur zorgt voor het vrijkomen van meer vetzuren, en het sneller reageren van het loodoxide met die vetzuren. Moderne siccatieven zijn kant en klare metaalzepen in een oplosmiddel, en kunnen zonder koken aan rauwe lijnolie toegevoegd worden - hey presto - gekookte lijnolie zonder te koken...

lefte
17-10-16, 22:05
wow Henk, het is telkens weer een post van jouw 3-4 keer doorlezen om alles volledig te snappen voor een leek zoals mij, maar keer op keer wordt er dan wel iets nuttigs mee bijgeleerd. Bedankt voor deze uiteenzetting, dat is weeral heel wat extra info om in het achterhoofd te houden bij het maken van de volgende snijplank :)

henkverhaar
18-10-16, 09:04
Druivenpitolie of walnootolie (hardt iets minder langzaam uit dan druivenpitolie; detail: zet een flesje walnootolie half gebruikt op de plank, en maak het na twee maanden weer open - dan zie je de lichtelijk uitgeharde olie aan de rand zitten ;-) ) is op zich prima, maar indien rauw gebruikt zal het wel een tijdje kunnen zweten. Als je dat niet erg vindt is er geen reden om op iets anders over te stappen.

wijk0983
18-10-16, 19:53
Dag Lefte,

Als mosterd na de maaltijd komt deze reactie wellicht: ik gebruik rauwe ongekookte lijnzaadolie voor het afwerken van houten voorwerpen die met voedsel in aanraking komen en daarna een beetje bijenwas. Er is een US houtsnijder van schalen e.d. David Fischer die een aardige blog heeft en een verhandeling over afwerking laat zien. Verder kan ik de Coockerije aanraden omdat daar ook veel info te vinden is.

Wat ik ervan opstak is het volgende: lijnzaadolie hardt uit onder invloed van zuurstof en wordt niet ranzig zoals bijv boter (biochemische omzetting). Vroeger werd lijnzaad olie door middel van verhitting gedeeltelijk omgezet waardoor het sneller uithardt (=> gekookte lijnzaadolie) en later is dat proces vervangen door toevoeging van chemische hulpstoffen zoals lood die giftig zijn. Bij o.a. de Coockerije kun je de ongekookte rauwe lijnzaadolie en de gekookte lijnzaadolie op originele wijze nog kopen.

Voor spullen die regelmatig worden gebruikt en voorzichtig gewassen kun je ook walnoot, slaolie en druivepitolie en wat dies meer zij gebruiken omdat het toch geen kans krijgt om ranzig te worden..


Je originele probleem van zweten is vermoedelijk afdoende behandeld op het forum. Rustig uitzweten lijkt me geboden.

Groet Hans van Wijk

henkverhaar
18-10-16, 21:10
Wat ik ervan opstak is het volgende: lijnzaadolie hardt uit onder invloed van zuurstof en wordt niet ranzig zoals bijv boter (biochemische omzetting). Vroeger werd lijnzaad olie door middel van verhitting gedeeltelijk omgezet waardoor het sneller uithardt (=> gekookte lijnzaadolie) en later is dat proces vervangen door toevoeging van chemische hulpstoffen zoals lood die giftig zijn. Bij o.a. de Coockerije kun je de ongekookte rauwe lijnzaadolie en de gekookte lijnzaadolie op originele wijze nog kopen.

Dan heb je het toch niet helemaal correct opgestoken.

a] hittebehandelde lijnolie is niet de voorloper van lijnolie met siccatieven - waarschijnlijk is het behandelen van lijnolie met loodwit zelfs een stuk ouder dan hittebehandelingen.
b] hittebehandeling zorgt niet voor sneller drogende olie. Wat hittebehandeling wel doet is een deel van de olie voorpolymeriseren, tot een soort hars-halffabrikaat. Dat is standolie, of geblazen olie (twee verschillende producten; het ene proces vereist naast hitte ook zuurstof, het ander veel minder). De polymerisatie die daarbij optreedt is niet hetzelfde als bij gebruik van siccatieven (overigens, verschillende soorten siccatieven -verschillende metalen- leveren ook verschillende soorten polymerisatieprocessen op). Standolie is dan ook geen alternatief voor gekookte (van siccatieven voorziene) lijnolie, maar wordt wel gebruikt als 'modifier' - een gekookte lijnolie waar een zekere hoeveelheid standolie in is opgelost levert een 'coating' met andere eigenschappen op dan een gekookte lijnolie zonder.

Rauwe olie, zonder siccatieven, droogt veel (heel veel) langzamer dan 'gekookte' lijnolie, en de resulterende hars (de polymeer) heeft ook iets andere eigenschappen dan die van gekookte lijnolie - is met name minder hard en beschermend.

Overigens is het rans worden van boter en het drogen van lijnolie gedeeltelijk vergelijkbaar. Het effect van zuurstof op triglyceriden is complex; maar de twee belangrijkste reacties zijn de vorming van vrije vetzuren (en glycerol), en de oxidatie van aanwezige dubbele banden (onverzadigden) in de vetzuren, meestal als die nog aan de glyceroleenheid vast zitten. Oxidatie van dubbele banden kan leiden tot polymerisatie (vrijwel uitsluitend bij meervoudig onverzadigde vetzuren), tot het breken van de vetzuurketen onder vorming van kortere vetzuren, en nog een aantal minder belangrijke reacties.

Vorming van vrije vetzuren, en vooral de vorming van korte vetzuren door het breken van onverzadigde vetzuren, is het belangrijkste proces bij rans worden (de vrije vetzuren, vooral de korte, zijn verantwoordelijk voor de ranze smaak en geur). Boter bestaat vooral uit verzadigde en enkelvoudig onverzadigde vetzuren, en kan dus wel rans worden maar niet polymeriseren. Lijnolie bestaat grotendeels uit meervoudig onverzadigde vetzuren (linolzuur en linoleenzuur - weten jullie gelijk waar die namen vandaan komen). Polymerisatie gaat - grofstoffelijk gesproken - sneller dan rans worden, en lijnolie polymeriseert dus voordat er veel ranzigheid kan optreden.

Tungolie bestaat ook voornamelijk uit meervoudig onverzadigde vetzuren, maar anders dan bij lijnolie geen linoleenzuur maar voor een groot deel eleostearinezuur. Zowel linoleenzuur als eleostearinezuur bevatten drie onverzadigde bindingen, maar in eleostearinezuur zijn die drie bindingen 'geconjugeerd', ze zitten 'gekoppeld', met steeds 1 verzadigde band er tussen: -C=C-C=C-C=C-. Daardoor zijn de onverzadigde banden in tungolie veel reactiever (onder andere met zuurstof) dan die in lijnolie, en droogt tungolie ook zonder siccatieven een stuk sneller dan lijnolie - maar heeft nog steeds weken nodig om echt uit te harden.

Ook tungolie heeft dus baat bij siccatieven. Wat wel een probleem is: een 'gekookte' tungolie (met siccatieven dus) hou je maar een paar weken goed na 'openen' (blootstelling aan zuurstof); daarom maak ik daar ook nooit een voorraadje van. Een gekookte lijnolie blijft wel een paar maanden bruikbaar.

Wim Kluck
18-10-16, 22:50
Mijn warenkennis is na 35 jaar weer opgefrist. Bedankt Henk.